Фагьумиз тадай ктаб

Аваран – кьегьалрин ма­­­кан

И йикъара Бакудин «Азербайжан» чапханади тIвар-ван авай ша­ир, журналист, тарихчи ва чIа­лан пешекар Муьзеффер Мелик­мамедован «Аваран – кьегьалрин ма­­­кан» тIвар ганвай ктаб чапдай акъуд­нава. Ранглуз, цIалцIам чараралди туь­кIуьрнавай, гьасятда кIелдайбур вичихъ ял­дай и кIватIал автордин 22 лагьай ктаб я. Ктабдин редактор Седакъет Керимова я.

Хуьрерикай кьилди ктабар кхьин са акьван регьят кар туш. Гьар са хуьруьхъ вичин тарихар, вичин кьетIенвилер аватIани, абур винел акъудун, архиврай герек тир кьван материалар жагъурун четин я. КIелдайбур вичихъ ялдай марагълу ктаб кхьин патал лагьайтIа, тарихдин делилрихъ гелкъвена кIанзава. Ингье гьикьван четин ятIани, чи хуьрерикай кьилди ктабар кхьин важиблу я. Вучиз лагьайтIа гзаф лезги хуьрерихъ виш йисарин, гьатта агъзур йисарин тарихар ава. 

Арабрин географ Йакъут ибн Аб­дуллагь ар-Руми ал-Гьамавиди (1179-1229) вичин «Муджам ал-Булдан» («Уьлквейрин алфавитдалди сиягь») тIвар ганвай географиядин гафарганда лезги хуьрерин тIварарни кьунва. Ада лугьузвай чIехи ва къадим хуьрерикай сад Аваран тир. Гила ам алай чкадал кьведра хуьр эциг­най ва а хуьрерихъ виш йисарин та­рихар авай. М.Ме­ликма-ме­дова гьам и делилар, гьам­ни аваранви ва­танперес, кье­гьал карчи Фе­туллагь Али­мурадован тIа­лабун фи­кир­да кьуна и хуьруькай кьилди ктаб кхьин къетIна. Ирид йисуз архиврихъ гелкъвена гзаф тарихар, шумудни са аваранви къагь­риманар, алимар ва шаирар винел акъуд­на. Абурун арада XIV виш йисара чап­хунчийрихъ галаз женг чIугур Лезги Гьамди, XVIII йисара Надир шагьдин къефле кукIварай Абдуллагь, чIехи кIеретIрин кьиле аваз Имам Шамилаз куьмек гайи Сулейман эфенди, Малла Агьмед, XX виш йисарин эвелра урус чапхунчийрихъ галаз женг чIугур машгьур къачагъ Абдулманаф Абдулкеримов, 1918-йисуз эрмени дашнакарни боль­ше­викар кукIварай Гьажи Шейда хьтин къагьриманар, XVIII виш йисарин зурба алимар Малла Къурбан Аварани, Фетали хандин кьилин меслятчи ва везир хьайи машгьур шаир ва алим Абдулкерим эфенди ва маса сейли камалэгьлияр ава.

Юкьван виш йисара, Лезгистан жен­герин майдандиз элкъвей вахтунда чи гзаф алимар ва шаирар гъиле яракь кьаз маж­бур хьанай. Месела, Къизил Ордадин меркез тир Сарай-Беркеда алим ва шаир хьиз сейли хьайи Лезги Гьамдиди лезгияр агудна гагь хулагийрин, гагьни монголрин кьушунрихъ галаз женг чIугунай. Ватан гьар са кьуьнилай вине кьур аваранви шаирар ва алимар чIехи ватанпересар тир. Гьавиляй Абдулкерим эфендиди Туьркияда кIелдай вахтунда Гьелеб шегьердин къазивиле кIвалахзавай стIурви Ибрагьим эфендидиз ракъурай чарче кхьенай:

Девирар залан я, уьмуьрар куьруь,
Лугьумир хайибур зи рикIел алач.
Гъурбатдин диганвай женнетар вири,
Ватандин чкIанвай са къванцихъ галач.

Ихьтин ватанпересрикай кхьенвай и ктаб мукьуфдивди кIела. Бубайри хвейи ватандин чкIанвай къванерни, пайи-паяр хьанвай накьвар хуьникай фагьумиз тада ада вав, кIелдайди!

Гуьлхар ГУЬЛИЕВА
САМУР газет

Рубрика

Комментарий кхьихь

Ограниченный HTML

  • Допустимые HTML-теги: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Строки и абзацы переносятся автоматически.