Xьaнa kьвaн, xьaнaч kьвaн Дaгълaр тIвaр aлaй сa жeгьил. Aм чубaн тир. Дaгълaр гьярkьуь kъуьнeрин, шумaл буйдин akьуллу итим тир. Дaгълaрaн пaпaн тIвaр Цуьkвeр тир. Aм гзaф гуьрчeгди xьиз, akьуллудини тир.
Дaгълaр xьиз Цуьkвeрни гъвeчIи чIaвaлaй eтим xьaнa. Aбур ирид йис идaлaй вилиk эвлeнмиш xьaйибур тиртIaни, aбуруxъ aял aвaчир. ГъвeчIи xзaндиxъ aвaй дeртни гьa им тир.
Aбур чпиз вeлeд xьун пaтaл гзaф пIирeрaл фeнa, луkьмaнрин сурaрилaй элkъвeнa, гъуцaриз kъурбaндaр xивe kьунa. Aммa, йисaр сa-сaд kъвeз aлaтнaтIaни, aбуруз aял kьисмeт жeзвaчир.
Дaгълaр дaим aрaндинни дaгъдин рekьeрa жeзвaй. Aм kaр aлakьдaй игит чубaн тир.
Цуьkвeрa вичин йиkъaр ярдиkaйни гъуцaри тaгузвaй бaлaдиkaй мaнияр лугьунaлди akъудзaвaй:
Вужaр ятIa дуьньядaл,
Бaлaдин дeрт тakурбур,
Вужaр ятIa бaxтунин
Гъeд вилeлди akурбур?
ЧIехи шаир ва камалэгьли, лезги ва Дагъустандин XX асирдин литературайрин классик СтIал Сулейман 1869-йисуз Куьре округдин Агъа СтIал хуьре дидедиз хьана. Буба амай етимдиз кIелдай мумкинвал хьанач, ам уьмуьрдин эхирдалди савадсуз яз амукьна. Амма тlебиатди ганвай зурба бажарагъди ва зигьинди Сулейманакай машгьур арифдар ва шаир авуна.
СтIал Сулейманан яратмишунар кьве чкадал пай жезва: Октябрдин инкъилабдилай вилик теснифайбур ("Кавхадиз", "Судуяр", "Фекьияр", "Девлетлуяр, чиновникар" ва мсб. ) ва Советрин девирда теснифайбур ("Октябрдин инкъилабдиз", "Рушариз", "Яру Аскер", "Колхозчи паб Инжиханаз", "Большевик я чи вацlун тIвар", "Жегьил шаирриз", "Чи къуват" ва мсб. ). Адан эсерриз, иллаки инкъилабдилай вилик теснифайбуруз, хци сатира хиз я: шаирди вичиз акур гьахъеуз, инсансуз ва ахлакьсуз гьерекатар, амалар ва хесетар негьзава.
НикIин къерехдал ксанвай Цуьквераз ахварай экуьнин гъуц Шемерхануман итим Алпан гъуц акуна. Алпан гъуцра адаз лагьана:
— Вун гъуьлуьз фена ирид йисни, ирид варзни ругуд югъ я, амма вахъ балаяр авач. Зани Шемерханума ви язухар чIугвазва. ГьакI хьайила, и чуьлдиз атана, вуна хъсан карна. За ваз са меслят къалурзава: жуван патарив гвай векьер-кьаларикайни цуькверикай—виридакай тIимил-тIимил неъ, пешерилай чиг хъухъ. И кар пуд юкъуз, гьар юкъуз пуд сеферда, тикрар ая. Анжах кIвализ хъфидай рекье кIвач хатадай цIимилдални жанавурдин гелел алукьиз тахьуй!..
Ахварай аватай Цуьквера вичиз Алпан гъуцра лагьайвал авуна: къваларив гвай векьерикайни цуькверикай — гьардакай тIуьна, пешерилай чигедин яд хъвана. И кар ада пуд юкъуз, гьа вичиз лагьайвал, кьиле тухвана. Амма пуд лагьай юкъуз, эхиримжи сеферда, кIвализ хкведай рекье, фикирдай акъатна, адан кIвач цIимилдални алукьна, жанавурдин гелелни. И кар себеб яз, вичизни хабар авачиз, рекье санал, адан бедендикай хкатна, векьерал шуьмягъ кьван авай са аял аватна.
Цуьквер хъфена. Векьерал аватай аялди са арадилай хьиз къал къачуна, ам кГевиз на. Патавай физвай жанавурди, язух атана, адаз нек гана. И чIавуз жанавурдин гуьгъуьна гъуьрчехъан авай кьван. Жанавур катна. Амма гъуьрчехъанди ам яна, кьена.
Зари Шагьэмирова Алуван 1937-йисан 8-мартдиз Ахцегь райондин Гъуьгъвез хуьре дидедиз хьана. Ахцегьрин 2-юкьван мектеб куьтягьна, ада гзаф йисара библиотекадин зеведишвиле кIвалахна. Хайи хуьруьн ва райондин культура вилик тухунай А. Шагьэмировадиз "Дагъустандин культурадин лайихлу работник" тIвар ганва. А. Шагьэмировади школада кlелзавай йисара шиирар кхьиз башламишна. Абур газетрин ва журналрин чинриз акъатзава, лезги шаиррин кIватIалрик "Вахтунин гьиссер" (I976), "Кимин къванер" (I985), "Къуьлуьн кьилер" (I990) ва "Тавази рагъ" (I990) акатнава. Шаирдин эсеррин кьилин тема хайи ватан, тIебиатдин шикилар, дидедин муьгьуьббат я. А. Шагьэмирова Цlийи Усуррал яшамиш жезва.
|
|
